Sheet 1
آيين‌نامه
استفاده از هومَص
در پژوهش
  تاريخ تنظيم: 29 بهمن 1403
  نمونه اول
پويا پيرملكي
    متن
      مقدمه
        هدف
          هدف اصلي از تدوين اين راهنما، حصول اطمينان از اين مسئله است كه كاربرد هوش مصنوعي در پژوهش‌هاي علمي، منطبق با عالي‌ترين معيارهاي اخلاق پژ.وهش (شفافيت، صحت، انصاف و پاسخگويي، و ...) باشد.
        بازنگري
          اين سند، ماهيتي پويا دارد؛ به اين معنا كه همگام با پيشرفت‌هاي فناوري، مورد بازنگري و به‌روزرساني قرار خواهد گرفت.
        مخاطب
          مخاطبان اين رهنمودها، طيف وسيعي از كنشگران عرصه‌ي علم و پژوهش را در بر مي‌گيرد: پژوهشگران، مؤسسات علمي و پژوهشي، مجلات و نشريات علمي، داوران و ويراستاران آن‌ها، و همچنين سياست‌گذاران و تصميم‌گيراني كه به نحوي در فرايندهاي علمي دخيل هستند.
        اهميت
          تقويت اعتماد عمومي
            رعايت اصول مندرج در اين راهنما، اهميتي بنيادين دارد؛ چرا كه از يك سو، موجب تقويت اعتماد عمومي به "علم مبتني بر هوش مصنوعي" مي‌شود
          كاهش آسيب‌هاي احتمالي
            و از سوي ديگر، ضمن به حداكثر رساندن مزاياي بالقوه‌ي اين فناوري، خطرات و آسيب‌هاي احتمالي آن را به حداقل مي‌رساند.
          تحولات سريع هومص
            البته، در اين مسير، تحولات سريع و پوياي فناوري‌هاي هوش مصنوعي نيز همواره مد نظر قرار خواهد داشت.
        دستاورد
          با رعايت اين راهنما، پژوهشگران، داوران، دانشگاه ها، پژوهشگاه ها و موسسات مي‌توانند محيطي ايجاد كنند كه در آن استفاده از هوش مصنوعي در تحقيقات علمي هم نوآورانه و هم از نظر اخلاقي مسئولانه باشد.
      مسئوليت‌هاي مهم پژوهشگران
        مسئول بودن
          1) پژوهشگران مسئول شناسايي، توصيف، كاهش و كنترل سوگيري‌هاي مرتبط با هوش مصنوعي هستند.
        توضيح شفاف
          2) پژوهشگران بايد استفاده خود از هوش مصنوعي در پژوهش، از جمله محدوديت‌ها و نقاط ضعف آن را به زباني كه توسط غيرمتخصصان قابل درك باشد، افشا، توصيف و توضيح دهند.
        توان قضاوت
          3) پژوهشگران بايد تنها در موقعيت‌هايي از هوش مصنوعي استفاده كنند كه تخصص يا قضاوت كافي براي استفاده مسئولانه از آن را دارند، به گونه اي كه بتوانند خروجي‌هاي هوش مصنوعي را ارزيابي علمي و نقادانه كنند.
        تعامل با ذي‌نفعان
          4) پژوهشگران بايد با همه ذينفعاني كه تحت تأثير "پژوهشِ مبتني بر هوش مصنوعي" قرار مي‌گيرند، تعامل داشته باشند تا نظرات و پيشنهادهاي آنان را دريافت كرده و به منافع و نگراني‌هاي آن‌ها توجه داشته باشند.
        پرهيز از تخلّف
          5) پژوهشگراني كه به‌طور عمدي و آگاهانه از هوش مصنوعي براي جعل يا تحريف داده‌ها يا ارتكاب سرقت علمي استفاده كنند، مرتكب تخلف پژوهشي شده‌اند.
        عدم ارجاع به هومص
          6) ابزارهاي هوش مصنوعي نبايد به‌عنوان نويسنده نام‌گذاري شوند، و نبايد در گزارش علمي به آنها رفرنس داده شود، بلكه بايد نقش و مشاركت آن‌ها در پژوهش افشا و توصيف شود و تمامي عبارت ها و متن هايي كه توسط هوش مصنوعي توليد مي‌شود، پس از ارزيابي دقيق توسط پژوهشگر، در متن نهايي بكار گرفته شوند (با ارجاع به رفرنس هاي اصلي). به عبارت ديگر، تمام محتواي توليد شده توسط هوش مصنوعي بايد به‌طور دقيق مورد بررسي و تأييد واقع شود. پژوهشگران مسئول صحت اطلاعات، تفسير داده‌ها و ارجاعات هستند.
        حفظ حقوق معنوي
          7) ابزارهاي هوش مصنوعي نبايد در موقعيت‌هايي استفاده شوند كه احتمال افشاي غيرمجاز اطلاعات محرمانه مربوط به افراد شركت‌كننده در پژوهش، پژوهش‌هاي منتشرنشده، ادعاهاي مالكيت فكري، يا پژوهش‌هاي اختصاصي يا طبقه‌بندي‌شده وجود دارد.
      راهكارهاي پيشنهادي
        1. شفافيت و افشاگري
          افشاي كامل
            • پژوهشگران بايد هرگونه استفاده از ابزارهاي هوش مصنوعي را گزارش كنند. از جمله استفاده از هوش مصنوعي در موارد زير:
              يافتن شكاف‌هاي پژوهشي و موضوعات جديد و ارزشمند، طراحي ساختار پژوهش علمي (مقاله) و مراحل و بخش هاي آن، طراحي سوال تحقيق، اهداف تحقيق، اهميت و ضرورت تحقيق، بيان مسئله تحقيق، پروپوزال پژوهشي، طراحي دستور جستجوي مقالات، نگارش ادبيات تحقيق (پيشينه تحقيق)، "فيش‌برداري، تحليل مضامين، تفسير، و تركيب مطالعات پيشين"، سرچ منابع علمي و انتخاب منابع مناسب، يافتن كلمات كليدي تحقيق، تحليل روندهاي پژوهشي، طراحي چارچوب نظري تحقيق، طراحي روش‌شناسي پژوهش شامل انتخاب روش تحقيق مناسب، كمك به فرايند جمع‌آوري، بصري‌سازي و تحليل داده‌ها، كدگذاري داده‌هاي كيفي، ديسكاشن و نتيجه گيري، و ...
          معرفي هومص
            • پژوهشگران در هر يك از مواردي كه از هوش مصنوعي استفاده كرده‌اند، بايد به سوالات زير پاسخ بدهد:
              از كدام مدل هوش مصنوعي استفاده شده، چه زماني و توسط چه كسي؟
                ابزارهاي هوش مصنوعي معتبر و مناسب مطابق با نيازهاي پژوهش بايد شناسايي و انتخاب شوند. دلايل اين انتخاب ها بايد توضيح داده شود. محدوديت‌هاي ابزارهاي انتخاب‌شده بايد توضيح داده شود.
                دلايل استفاده از هوش مصنوعي (مثلاً تسريع فرايند، بهبود تحليل داده‌ها يا كمك به نگارش) بايد مستند شود.
              نحوه استفاده از هوش مصنوعي به چه صورت بوده است؟
                تمامي دستوراتي (پرامپت ها) كه به هوش مصنوعي داده شده و پاسخ‌هايي كه گرفته شده ارائه شود. برخي هوش مصنوعي ها مثل چت جي پي تي، و پرپلكسيتي از سوال و جواب ها لينك فعال ايجاد مي كنند كه قابل اشتراك گذاري با ديگران است. برخي ديگر سوالات و جواب ها را در حافظه خود نگه مي دارند و در صورت لزوم پژوهشگر بايد صفحه اين سوال و جواب ها را آرشيو كند تا در صورتي كه داوران درخواست بررسي بيشتر دادند، پژوهشگر بتواند محتواي پرامپت ها و پاسخ هاي هوش مصنوعي را به صورت اسكرين شات و ... در اختيار داوران قرار دهد.
                بخش‌هايي از مقاله كه شامل محتواي توليدشده توسط هوش مصنوعي هستند مشخص شود.
          ميزان استفاده
            • در مجموع پژوهشگر بايد نحوه تعامل و همكاري خود با هوش مصنوعي براي تهيه گزارش علمي را به صورت شفاف و دقيق توضيح دهد، طوريكه داوران بتوانند ميزان مشاركت و كمك هوش مصنوعي در تهيه گزارش علمي را ارزيابي كنند.
          موارد عدم استفاده از هومص
            • عبارت ها، جملات و پاراگراف هايي كه بدون كمك گرفتن از هوش مصنوعي نوشته شده اند بايد دقيق مشخص شوند و دلايل عدم همكاري هوش مصنوعي در نوشتن آنها نيز توضيح داده شود.
          ارجاع دقيق به ابزار
            • ارجاع صحيح: هرچند ابزارهاي هوش مصنوعي نبايد به عنوان نويسنده معرفي شوند، اما در صورت ارائه‌ي سهم قابل توجه در كار پژوهشي، بايد به‌طور مناسب در متن يا بخش تقديرنامه به آن‌ها اشاره شود.
        2. دقت و قابليت اطمينان
          بررسي و تأييد
            • تأييد دقيق: تمام محتواي توليد شده توسط هوش مصنوعي بايد به‌طور دقيق مورد بررسي و تأييد واقع شود. پژوهشگران مسئول صحت اطلاعات، تفسير داده‌ها و ارجاعات هستند.
          اعتبارسنجي محتوا
            • اعتبار سنجي فعال، مستند و با روش‌هاي متنوع: محتواي توليد شده توسط هوش مصنوعي بايد تحت اعتبار سنجي دقيق، فعال و با استفاده از چندين روش متنوع در برابر دانش علمي تثبيت شده و شواهد عيني قرار گيرد. اين اعتبار سنجي بايد فراتر از يك بررسي ساده باشد و شامل ارزيابي انسجام منطقي، اعتبار نظري، ارتباط متني و پتانسيل تفسير نادرست باشد. پژوهشگران بايد از روش‌هاي اعتبارسنجي متنوعي استفاده كنند، از جمله اينكه محتواي توليد شده توسط هوش مصنوعي بايد با تحليل تطبيقي با متون موجود و مشاوره تخصصي مورد ارزيابي دقيق قرار گيرد و فرآيند اعتبار سنجي، بايد به طور دقيق مستند و به طور شفاف گزارش شود.
          ارزيابي نقادانه
            • ارزياي نقادانه: پژوهشگران انساني بايد به طور فعال خروجي‌هاي توليد شده توسط هوش مصنوعي را به چالش بكشند، زير سؤال ببرند و پالايش كنند، و اطمينان حاصل نمايند كه هوش مصنوعي به غناي پژوهش كمك مي‌كند، اما هرگز جايگزين مشاركت فكري انسان نمي‌شود. پژوهشگران در گزارش خود بايد به صراحت ورودي شناختي و نقش تفسيري پژوهشگر را در طول فرآيندِ "پژوهش مبتني بر هوش مصنوعي" مشخص كنند.
          اعتبارسنجي منابع
            • اعتبار سنجي نظام‌مند منابع، پيشگيري از جعل و شفافيت منبع: پژوهشگران بايد يك فرآيند نظام‌مند، چندلايه و مستند براي اعتبار سنجي منابع براي همه استنادها، چه توليد شده توسط هوش مصنوعي و چه تأليف شده توسط انسان، اجرا كنند. اين فرآيند بايد شامل تأييد دستي وجود، دقت و ارتباط هر منبع استناد شده، از جمله بررسي مواد منبع اصلي در صورت امكان باشد. فراتر از اعتبار سنجي، پژوهشگران بايد براي شفافيت منبع با ارجحيت دادن به استنادها به منابع اوليه و ارزيابي انتقادي اعتبار و قابليت اطمينان همه منابع استناد شده، به ويژه منابع پيشنهادي توسط هوش مصنوعي، تلاش كنند. استفاده از نرم‌افزار مديريت منابع قوي(مثل زوترو و مندلي و ...)، پايگاه‌هاي داده مرجع (مثل اسكوپوس، ساينس دايركت و ...) براي مقابله فعالانه با تمايل هوش مصنوعي به جعل استنادها يا توليد اطلاعات گمراه‌كننده ضروري است. مجلات بايد نويسندگان را تشويق يا ملزم به ارائه شواهدي از اعتبار سنجي نظام‌مند منابع به عنوان بخشي از فرآيند پذيرش و چاپ مقالات علمي كنند.
        3. نظارت انساني و پاسخگويي
          بيان شيوه نظارت
            • براي هر مورد استفاده، بايد توضيح داده شود كه چگونه نظارت انساني اعمال شده و چه اقداماتي براي تأييد صحت خروجي‌هاي هوش مصنوعي صورت گرفته است.
          توجه به نقش ابزاري
            • هوش مصنوعي به عنوان ابزار افزايش توانمندي تحت هدايت انساني قوي و قابل اثبات: هوش مصنوعي بايد به طور قاطع به عنوان يك ابزار افزايش توانمندي تحت هدايت انساني قوي و مداوم، نظارت انتقادي و مشاركت فكري استفاده شود، نه به عنوان جايگزيني براي عقل انسان، قضاوت علمي، استدلال اخلاقي يا مسئوليت نويسنده در پژوهش.
              پژوهشگران انساني بايد به طور فعال و مداوم فرآيند هوش مصنوعي را هدايت كنند، سؤالات پژوهشي دقيق را فرموله كنند، نتايج توليد شده توسط هوش مصنوعي را در زمينه‌هاي علمي و اجتماعي گسترده‌تر به طور انتقادي تفسير كنند و اطمينان حاصل نمايند كه ملاحظات اخلاقي، ارزش‌هاي انساني و رفاه اجتماعي در تمام مراحل چرخه عمر پژوهش در اولويت قرار دارند. پژوهشگران بايد به صراحت سهم‌هاي متمايز و غيرقابل جايگزين پژوهشگران انساني را در كنار نقش هوش مصنوعي مشخص كنند و ورودي شناختي و اخلاقي منحصر به فرد انساني كه "پژوهش مبتني بر هوش مصنوعي" را پايه‌گذاري و اعتبار مي‌بخشد، برجسته نمايند.
          پذيرش مسئوليت
            • مسئوليت نويسندگان مطلق، كاهش‌نيافتني و غيرقابل واگذاري است: نويسندگان مسئوليت مطلق، كاهش‌نيافتني و غيرقابل واگذاري را در قبال تمام محتواي ارسالي، داده‌ها، روش‌شناسي‌ها، تفسيرها و پيامدهاي اخلاقي، از جمله تمام بخش‌هاي توليد شده توسط هوش مصنوعي، بر عهده دارند. اين مسئوليت شامل تضمين دقت غيرقابل خدشه، اعتبار دقيق، اصالت قابل اثبات، انطباق اخلاقي جامع و پايبندي بي‌وقفه به تمام استانداردهاي پژوهش مربوطه، هنجارهاي انضباطي و الزامات قانوني است. نويسندگان نمي‌توانند مسئوليت خود را به ابزارهاي هوش مصنوعي، الگوريتم‌ها يا توسعه‌دهندگان تفويض، كاهش يا برون‌سپاري كنند. نويسندگان بايد آماده دفاع از هر جنبه‌اي از "پژوهش مبتني بر هوش مصنوعي" خود با همان دقت و مسئوليت‌پذيري مورد انتظار از "پژوهش‌هاي سنتي و غير مبتني بر هوش مصنوعي" باشند.
          وظايف داوران
            • بررسي دقيق‌تر، تخصصي‌تر و مداوم‌تر در فرآيندهاي داوري و ويراستاري: داوران مجلات و ويراستاران بايد بررسي دقيق‌تر، تخصصي‌تر و مداوم‌تري را در ارزيابي "ارسالي‌هاي پژوهشي (مقالات) مبتني بر هوش مصنوعي" اعمال كنند و رويكردي انتقادي و متمايز را اتخاذ نمايند كه فراتر از پروتكل‌هاي استاندارد بررسي باشد. فرآيندهاي بررسي بايد به طور صريح و نظام‌مند به نقش هوش مصنوعي در هر مرحله بپردازند و بر تأييد دقيق اعتبار مطالب توليد شده به كمك هوش مصنوعي، اعتبار و دفاع اخلاقي از تفسيرهاي برگرفته از خروجي‌هاي هوش مصنوعي، استفاده مسئولانه و شفاف از ابزارهاي هوش مصنوعي، و عدم تكيه بي‌جا يا غيرانتقادي بر محتواي توليد شده توسط هوش مصنوعي (به قيمت از دست رفتن بينش فكري انساني، و تحليل انتقادي) تمركز كنند. داوران مجلات بايد آموزش تخصصي براي شناسايي مؤثر مسائل بالقوه مربوط به استفاده از هوش مصنوعي، از جمله سوگيري، خطرات جعل، عدم نظارت انساني و نگراني‌هاي اخلاقي دريافت كنند.
          توصيف روش
            • در صورت استفاده از هوش مصنوعي براي پردازش داده‌ها يا استخراج نتايج، توضيح داده شود كه چگونه داده‌هاي توليدشده مورد بازبيني و اعتبارسنجي قرار گرفته‌اند.
          نظارت انساني
            • پژوهشگران بايد به طور جامع ماهيت و ميزان نظارت انساني اعمال شده براي پالايش، تأييد و اعتبار بخشيدن به اين محتوا، از جمله تعديلات خاص، بازنويسي و ارزيابي‌هاي انتقادي انجام شده براي اطمينان از دقت، اصالت و همسويي با استانداردهاي علمي را شرح دهند. يك بيانيه روشن در مورد مسئوليت شخصي نهايي پژوهشگر در قبال محتوا، داده‌ها و تفسيرهاي نهايي بايد به طور برجسته گنجانده شود.
          مستندسازي نظارت
            • مستندسازي نظارت انساني: بايد مشخص شود كه چه متخصص يا تيمي خروجي‌هاي هوش مصنوعي را بررسي كرده و اصلاحات لازم را انجام داده است.
          نقش ابزاري
            • نقش كمكي هوش مصنوعي: هوش مصنوعي بايد به‌عنوان ابزاري كمكي در كنار تخصص انساني به كار رود و جايگزين تصميم‌گيري و قضاوت پژوهشگران نشود.
          عدم ذكر ابزار به عنوان منبع
            • هوش مصنوعي نبايد به عنوان منبع در فهرست منابع ذكر شود؛ فقط منابع تأليف شده توسط انسان كه توسط پژوهشگران تأييد شده‌اند بايد استناد شوند.
        4. استفاده مسئولانه در داوري و انتشار
          عدم نقش داوري
            • استفاده محدود از هوش مصنوعي در داوري: هوش مصنوعي نبايد براي تهيه يا تأثيرگذاري بر داوري مقالات به كار رود. داوران ابتدا بايد بدون استفاده از هوش مصنوعي و از طريق روش هاي سنتي و مبتني بر قدرت قضاوت و ارزيابي شخصي كار داوري را انجام دهند و بعد از اتمام اين فاز از هوش مصنوعي براي تكميل فرايند داوري استفاده كنند.
          آموزش داوران
            • پايش ويراستاري: داوران و ويراستاران بايد آموزش‌هاي لازم را دريافت كرده و از ابزارهاي مناسب براي شناسايي محتواهاي توليد شده توسط هوش مصنوعي استفاده كنند تا از نقض استانداردهاي علمي جلوگيري شود.
        5. حفظ حريم خصوصي و امنيت داده‌ها
          رعايت حريم خصوصي
            • رعايت مقررات: كليه ابزارهاي هوش مصنوعي بايد از قوانين و مقررات مربوط به حفاظت از داده‌ها تبعيت كنند تا داده‌هاي حساس و محرمانه به درستي محافظت شوند.
          رعايت محرمانگي
            • تضمين‌هاي امنيتي: پژوهشگران بايد اطمينان حاصل كنند كه سيستم‌هاي هوش مصنوعي بدون داشتن تضمين‌هاي كافي، داده‌هاي محرمانه را ذخيره، تكثير يا سوءاستفاده نمي‌كنند.
        6. آموزش مداوم اخلاقي و توسعه سياست‌ها
          آموزش كاربردي
            • آموزش مداوم: موسسات و سازمان‌هاي پژوهشي بايد دوره‌هاي آموزشي منظم در خصوص استفاده اخلاقي از هوش مصنوعي در تحقيقات ارائه دهند.
          به‌روزرساني آيين‌نامه
            • سياست‌هاي تطبيقي: جوامع علمي بايد سياست‌ها و راهنماهاي خود را در پاسخ به پيشرفت‌هاي فناوري و ملاحظات اخلاقي نوظهور به‌روز كنند.
        7. مشاركت جامعه و مسئوليت اجتماعي
          مراعات منافع عمومي
            • همسويي با منافع عمومي: كاربرد هوش مصنوعي در تحقيقات بايد به نفع جامعه و ايجاد اعتماد عمومي منجر شود و از آسيب‌رساندن به گروه‌هاي مختلف اجتماعي جلوگيري نمايد.
          همكاري با كارشناسان
            • مشاركت ذينفعان: پژوهشگران بايد در مباحث مربوط به استفاده از هوش مصنوعي با كارشناسان اخلاق، سياستگذاران و نمايندگان جامعه همكاري كنند تا اطمينان حاصل شود كه كاربرد آن با ارزش‌هاي اجتماعي و اخلاقي هماهنگ است.
    اشكالات
      مطالب بيان‌شده تكراري هستند و هر پاراگراف يا بند از محتوا توضيح عبارت‌هاي قبل اما با واژگان و كلمات متفاوت است
      نويسنده خود از هومص استفاده كرده و هيچ‌كدام از ضوابط مذكور در آيين‌نامه را مراعات نكرده است
      ساختار متن كاملاً مشابه خروجي هومص است، حتي عنوان‌بندي
      نويسنده بيان نكرده كدام بخش از متن را از هومص گرفته و به چه روشي اعتبارسنجي نموده و خلاصه همان‌كارهايي كه پيشنهاد كرده را نسبت به خروجي هومص به انجام نرسانده است
      هرجايي از هومص كمك بگيريم، روشن است كه يك‌جا نبايد و آن در روند تدوين ضوابط محدودكننده خود هومص است
  نمونه دوم
دانشگاه شاهد
    متن
      مقدمه
        اهميت
          پيشرفت هومص
          كمك ابزاري به پژوهش
          آسيب‌هاي احتمالي
        مخاطب
          اعضاي هيئت علمي
          دانشجويان
          پژوهشگران
        هدف
          استفاده صحيح و مسئولانه
          توجه به نقش ابزاري
          چارچوب كاربردي
          حفظ صداقت علمي
          مراعات اصول اخلاقي
        توضيح
          در تدوين اين آيين‌نامه از هومص استفاده شده
      ماده 1: اهداف
        ابزار كمكي
        ارائه استانداردها
        ارزيابي منابع
      ماده 2: اصول كلي
        مسئوليت پژوهشگر
        عدم كتمان استفاده
      ماده 3: موارد استفاده
        ساماندهي منابع
        توليد ايده و فرضيه
        نگارش متن
        تحليل داده‌ها
        توليد نمودار
      ماده 4: مشكلات استفاده
        تبعيض و سوگيري
        اطلاعات نادرست
        نقض حقوق معنوي
      ماده 5: استفاده‌هاي ممنوع
        سرقت علمي و عدم ارجاع به منبع
        اطلاعات محرمانه و حريم خصوصي
        عدم افشاي استفاده از هومص
        عدم ارجاع به خود ابزار
      ماده 6: مسئوليت پژوهشگر
        ارزيابي خروجي
        مهارت استفاده
      ماده 7: شيوه ارجاع
        سبك آپا
        سبك ام ال آ
        سبك هاروارد
        سبك شيكاگو
    اشكالات
      در ماده 5 آمده كه نبايد به خود ابزار ارجاع داده شود ولي در ماده 7 روش‌هاي ارجاع مستقيم به خود ابزار به‌عنوان يك روند عادي بيان شده
      درماده 5 ذكر شده كه حتماً بايد دقيق مشخص شود چه بخش‌هايي از هومص گرفته شده ولي در خود اين سند مراعات نگرديده
      ساختار متن كاملاً مشابه خروجي هومص است، فقط كدها و عنوان‌بندي ويرايش شده است
      هرجايي از هومص كمك بگيريم، روشن است كه يك‌جا نبايد و آن در روند تدوين ضوابط محدودكننده خود هومص است
  نمونه سوم
دانشگاه شريف
    متن
      مقدمه
        اهميت
          توانمندي هومص
            امروزه ابزارهاي هوش مصنوعي، توليد و ويرايش محتوا، جستجو در پايگاه‌هاي داده و اينترنت و ترجمه ماشيني و برنامه‌نويسي در دسترس عموم قرار دارد و امكانات فوق‌العاده‌اي را در اختيار كاربران و طبعاً دانشجويان و مدرسين براي يافتن سريع‌تر اطلاعات و تهيه مستندات و يا حل مسائل و دسترسي به انبوه دانش انباشته بشري گذاشته است. ناديده گرفتن يا كتمان اين واقعيت، عملاً محروم كردن خود از فناوري در دسترس است
          مشكلات آموزشي براي دانشجو
            ولي بايد متناسب با درسي كه تدريس مي‌‌شود و انتظاري كه از دانشجو براي آموختن مطالب درسي مي‌‌رود، شروط يا محدوديت‌هاي استفاده از اين نوع ابزار را به صراحت در شروع نيم‌سال تحصيلي يا در شرح درس (Syllabus) گوشزد كرد تا هدف درس كه همانا دانش‌افزايي و/يا مهارت‌اندوزي است به‌درستي تامين و يادگيري دانشجو نيز به‌درستي و بر اساس كار شخصي انجام‌شده ارزيابي گردد.
          روزآوري شيوه و محتواي تدريس
            همين‌طور انتظار مي‌رود شيوه تدريس و محتواي دروس با توجه به امكاناتي كه بدين‌سان براي هر مدرس و دانش‌پذير فراهم شده است مورد بازنگري و به‌روزرساني قرار گيرد زيرا آموزش بايد متناسب با نياز كنوني و آتي جامعه، واقعيت‌هاي اقتصادي، صنعتي و فرهنگي كشور و جهان و ابزار در دسترس دانشجويان و دانش‌آموختگان باشد.
        هدف
          آموزش دانشجويان
            بر اساس رويه اكثر دانشگاه‌هاي معتبر دنيا كه استفاده از ابزارهاي «هوش مصنوعي مولد» (Generative Artificial Intelligence) را، كه خود توليد متن و محتوا مي‌‌كنند، كاملاً منع نكرده‌اند پيشنهاد مي‌‌كنيم چند حالت زير از سوي مدرسين (ترجيحاً پس از تصويب در دانشكده) براي هر درس تعيين و به‌موقع به دانشجويان اطلاع داده شود: (اين موارد افزون بر آيين‌نامه موجود تقلب در مورد تمرين‌ها و پروژه‌هاي درسي است)
        مخاطب
          اساتيد دانشگاه
      تعيين محدوديت توسط استاد
        ممنوعيت استفاده
          الف: استفاده از ابزار هوش مصنوعي مولد ممنوع است
            در اين حالت، طبعاً هدف دريافت تكاليف يا پروژه‌هاي دانشجويي است كه شخصاً توسط دانشجو تهيه شده است
            همين‌طور، اگر در مورد استفاده از ابزار هوش مصنوعي چيزي گفته نشده باشد، فرض بر اين است كه به‌كارگيري آن ممنوع است.
        جواز استفاده
          ب: استفاده از ابزار هوش مصنوعي مولد به شرط ذكر آن مجاز است
            در اين حالت، دانشجو مجاز به استفاده از ابزارهاي هوش مصنوعي مولد است،
            ولي بايد به‌كارگيري آن را حتماً اعلام كند
            ترجيحاً بخش‌هايي كه توسط ماشين توليد شده است را از بقيه متن با رنگ يا علامتي متمايز كند.
        توصيه به استفاده
          پ: استفاده از ابزار هوش مصنوعي مولد به شرط ذكر آن توصيه مي‌‌شود
            در اين حالت، هدف اين است كه دانشجويان به كمك اين ابزار (البته با ذكر منبع مورد استفاده) كيفيت تمرين‌ها و پروژه‌هاي خود را افزايش و يا بين يافته‌ها و پاسخ‌هاي خود و ماشين مقايسه انجام دهند
            و بدين ترتيب بيشتر بياموزند و بر محدوديت‌ها يا توانمندي‌هاي ابزارهاي ماشيني اشراف دقيق‌تري پيدا كنند.
      ممنوعيت در تكاليف
        در تكاليف، پروژه‌ها، تمرين‌هاي برنامه‌نويسي و ارائه‌هاي دروس، به‌كارگيري ابزارهاي هوش مصنوعي مولد به‌طور پيش‌فرض غيرمجاز است
        در صورت دادن مجوز به‌كارگيري، ميزان و موارد استفاده بايد توسط مدرس به‌طور دقيق مشخص شود.
      ممنوعيت در پژوهش
        از آن‌جاكه گزارش‌ها بايد منعكس كننده كار انجام شده توسط دانشجو باشد و براي ارزيابي تسلط و ميزان فعاليت دانشجو در موضوع مربوطه به‌كار گرفته مي‌شود، كليه كليه پايان‌نامه‌ها و رساله‌ها، گزارش‌هاي پيشرفت دكترا، گزارش‌هاي سمينار، گزارش‌هاي پيشرفت درسي انحصاراً توسط دانشجو و نه به كمك ابزار هوش مصنوعي تهيه شده باشد.
        البته نقل يا اقتباس از خروجي اين ابزار، به صورت موردي و محدود و به شرط ذكر مرجع يا ابزار (داخل گيومه)، بلامانع است.
      ارجاع استاندارد
        استفاده از ابزارهاي مولد هوش مصنوعي در آماده كردن متن مستندات علمي و فني و مقالات بايد تابع قوانين موسسات معتبر علمي (نظير IEEE) باشد.
      احتياط در ارائه نوآوري‌ها به هومص
        توصيه مي‌شود با توجه به اينكه ابزارهاي هوش مصنوعي مولد به مرور زمان آموزش مي‌بيند و ممكن است سوابق مكالمات و ايده‌هاي فني و نوآوري‌هاي موجود در متون ارجاعي براي اصلاحات نگارشي و روان‌سازي زبان را به خاطر بسپارند و بعداً به ديگران عرضه كنند يا در پاسخ‌ها مورد استفاده يا استناد قرار دهند، از بارگذاري بخش‌هاي كليدي و نوآورانه متون تاليفي پرهيز شود.
    اشكالات
      بسيار مختصر و كلي است و جزئيات بسياري درباره ابزار بيان نشده
      مخاطب فقط اساتيد است و توجيه دانشجويان به آنان واگذاشته شده
      آيين‌نامه توصيه‌اي و تعليقي است، يعني خود استاد مختار است ميان روش‌هاي پيشنهادي هر كدام را خواست انتخاب كند
      هيچ روشي براي ارزيابي و ضرورت اعتبارسنجي ذكر نشده
      محدود بودن قلمرو اين آيين‌نامه به امور آموزشي دانشگاه
      اين يك آيين‌نامه عمومي براي تمام حوزه پژوهش و كاربرد هومص نيست و نمي‌تواند پاسخگوي نيازهاي پژوهشي كشور باشد
  ساختار پيشنهادي
براي
تدوين آيين‌نامه
جامع اخلاق پژوهشي
در
بهره‌برداري از هومص
    مقدمه
      معرفي هومص
      انواع هومص
        جستجوي هوشمند
          هوش مصنوعي فقط براي شناسايي دقيق محتوايي كه توليدكننده و منبع آن كاملاً مشخص است استفاده مي‌شود و خروجي نهايي يك متن نوشته شده توسط انسان است
        مدل بزرگ زباني
          ساختار چت‌مانند دارد و بر اساس الگوهاي هستان‌نگاري و لحاظ روابط ميان مفاهيم يك متن جديد توليد مي‌شود كه اساساً با هيچ متني كه پيشتر توسط انسان نوشته شده تطابق ندارد و محصول كامل ارزشگذاري روابط هستان‌هاست
          چنين متني هيچ ضمانتي براي صحت و دقت ندارد و به‌سادگي مي‌تواند جعل يك واقعيت باشد. مثلاً از هومص خواسته شود حديثي از امام علي (ع) درباره جواز دروغ بنويسد و اين ابزار كاملاً تصادفي و بر اساس كنار هم گذاشتن واژگان يك حديث جعلي توليد خواهد كرد
        توليدگر صوت و تصوير
          از تركيب عناصر تجميع و پردازش‌شده پيشيني مي‌تواند تصاوير، صوت، يا فيلم و انيميشن توليد كند
          خطر فريب و بروز بحران‌هاي اجتماعي در اين موارد زياد است
      خطرات و آسيب‌ها
        ناتوان‌سازي مهارت‌هاي ذهني انساني به دليل وابستگي به ابزار
        توليد خروجي‌هاي جعلي و نادرست
        شناسايي سلايق و علايق اجتماعي جامعه ايراني توسط شركت‌هاي بزرگ و فروش اين داده‌ها به دولت‌ها و بنگاه‌هاي اقتصادي
        دفن شدن حجم زيادي از داده‌هاي مفيد به‌دليل عدم ارجاع هومص به آن‌ها در خروجي‌هاي خود
        احتمال برنامه‌ريزي دشمن در توليد خروجي‌هاي طراحي‌شده براي تغيير جامعه ايراني
      بيان ضرورت
        توصيف شرايط جامعه علمي و دلايل نياز به يك آيين‌نامه دقيق و جامع براي نظم‌بخشي به پژوهش‌ها در بهره‌برداري از هومص
      مخاطبان
        دانش‌آموزان و دانشجويان
          استفاده آنان از هومص بايد كاملاً كنترل‌شده توسط استاد باشد و شرايط و ضوابط سختگيرانه‌اي دارند، زيرا هدف از آموزش ارتقاي توانمندي ذهن آن‌هاست و هومص مانع اين رشد مي‌شود
        پژوهشگران
          آموزش داده شوند تا از آسيب‌هاي هومص در امان باشند
          ياد بگيرند از توانمندي‌هاي هومص براي ارتقاي پژوهش بهره ببرند
      هدف
        جلوگيري از كندذهني نسل آينده پژوهشگران
        جلوگيري از آسيب‌هاي هومص به پيشرفت‌هاي علمي و پژوهشي
    كاربردهاي پژوهشي
      انتخاب موضوع تحقيق
      پيشينه تحقيق
      شناسايي منابع پژوهش
      تعيين سرفصل‌ها و عناوين پژوهش
      نگارش متن پيش‌نويس و اوليه
      افزايش پاورقي‌ها و ارجاعات بيشتر
      ويرايش ادبي متن
      توليد نمودارها و جداول مورد نياز
      توليد تصاوير متناسب با متن پژوهش
    ضوابط و قوانين
      ضرورت ارجاع به ابزار
      شيوه ارجاع به ابزار
      مراعات حقوق معنوي
      روش ارزيابي و اعتبارسنجي خروجي ابزار
      مسئوليت‌هاي قانوني و حقوقي پژوهشگر
      روش‌هاي اطمينان از دستيابي به همه داده‌هاي ممكن و عدم توقف در خروجي‌هاي ابزار كه مي‌تواند محدود يا هدفمند باشد
      مجازات‌هاي پيش‌بيني شده در صورت تخلف
      مرجع رسيدگي به تخلفات و پذيرش شكايات
    توصيه‌ها و پيشنهادات
      معرفي بهترين ابزارهاي موجود
      معرفي بدترين و غيرقابل‌اعتمادترين ابزارها
      بيان روش صحيح استفاده از هر ابزار
      ارزشگذاري و رتبه‌بندي ابزارها
      ارائه نمونه‌هاي كاربردي واقعي در استفاده از ابزار